انتخاب صفحه
شماره 4319 - پنجشنبه 28 اردیبهشت 1396
شماره های پیشین:

مدیریت بحران در حوزه  خطرات آتش‌سوزی ساختمان

امير ساعدي داريان*

آتش‌سوزی پدیده‌ای است که هر ساختمانی در طول عمر خود احتمال مواجه شدن با آن را دارد. این خطر در حدی است که در بسیاری مواقع احتمال رخداد آتش‌سوزی برای یک ساختمان بالاتر از احتمال بروز زلزله برای آن سازه تخمین زده می‌شود. علاوه بر علل معمولی که احتمال بروز و وقوع آتش‌سوزی را رقم می‌زنند‌، در کشور‌هایی مانند ایران که شبکه گاز ملی دارد آتش‌سوزی بعد از زلزله امری قطعی است. لذا با توجه این موارد مدیریت بحران در حوزه آتش‌سوزی مساله‌ای حیاتی است. وقوع حادثه پلاسکو به خوبی نشان داد که متاسفانه شهرداری تهران و ارگان‌های ذیربط در این حوزه به هیچ عنوان شناخت درستی از این پدیده ندارند و لذا عدم شناخت کافی موجب می‌شوند که حتی در صورت داشتن همت کافی برای مدیریت بحران توانایی و دانش لازم را نداشته باشند. در حوزه آتش‌سوزی و اثرات آن بر ساختمان‌ها،مثلثی تحت عنوان مثلث حیات تعریف می‌شود . هر یک از اظلاع این مثلث یکی از اصول اساسی مواجهه با پدیده آتش‌سوزی می‌باشد.
یک ضلع این مثلث بحث تیم‌های امدادی و دامنه فعالیت آنها می‌باشد. امروزه با افزایش ساخت و ساز و گسترش ابعاد ساختمان‌ها بالاخص ساختمان‌های تجاری و اداری و همچنین افزایش ارتفاع آنها عملا حوزه تاثیر اکیپ‌های امدادی به چیزی حدود 10 تا 20 درصد کاهش یافته است.
ضلع دوم مثلث حیات‌، تدابیر فعال می‌باشد. این تدابیر مجموعه عملکرد‌هایی هستند که در داخل ساختمان تعبیه می‌شوند و همزمان با بروز آتش فعال می‌شوند . مانند آشکار ساز‌ه‌های دود‌، آبفشان‌ها و ... . این عملگر‌ها مهم بوده و وجود آنها در یک ساختمان ضروری است ولیکن آنها نیز محدودیت‌های متعددی دارند به عنوان مثال معمولا با بروز آتش و ادامه یافتن آن در زمانی حدود 20 تا 25 دقیقه منبع آب آبفشان‌ها به اتمام  می‌رسد و علاوه بر آن این سیستم‌ها با گسترش آتش به دلیل از بین رفتن زیر‌ساخت‌هایشان در بدنه سازه از چرخه خارج می‌شوند‌. لذا تدابیر فعال نیز امروزه دامنه تاثیری حدود 20 تا 30 در صد دارند. ضلع سوم و مهمترین ضلع مثلث حیات تدابیر غیر‌فعال می‌باشند. این تدابیر به ماهیت خود ساختمان در طول دوران ساخت و طراحی و اجرای سازه مرتبط می‌باشند. متاسفانه این بخش از مدیریت بحران آتش‌سوزی عملا در این کشور مورد توجه قرار نمی‌گیرد. امروزه در سطح دنیا مطرح می‌شود که آتش‌سوزی نیز همانند زلزله و باد یک تیر است و سازه باید جهت تحمل آن طراحی شود. در این روش همانگونه که ابعاد تیر‌ها و ستون‌ها و اتصالات جهت تحمل بارهای ثقلی و لرزه‌ای طراحی می‌شوند و اثرات آنها در طراح لحاظ می‌شود ، بار گذاری آتش نیز در فرآیند طراحی دخیل شده و اثر آن لحاظ می‌شود. لذا در نهایت ساختمانی طراحی و اجرا می‌شود که قادر به مقاومت تا حد قابل قبولی در برابر آتش می‌باشد. البته در این بخش انواع پوشش‌های ضد‌حریق نیز قابل استفاده هستند. این بخش حوزه اثری حدود 40 تا 50 در صد دارد. بررسی و توجه به موارد ذکر شده نشان می‌دهد در کنار تجهیز روز افزون نیروهای امدادی و به کارگیری تجهیزات فعال (آب فشان‌ها و آشکار سازه‌های دود) در داخل ساختمان‌ها بایستی اصل مساله که همان مد نظر قرار دادن آیین‌نامه‌ها و مقررات روز دنیا در حوزه طراحی ساختمان‌ها در برابر آتش‌سوزی (مهندسی ایمنی آتش سازه‌ای) می‌باشد برای کلیه طراحا‌ن، مشاوران و مجریان این حوزه اجباری شود. با اجباری شدن این روش طراحی ساختمان‌ها در شهر قطعا تحت شرایط آتش‌سوزی تخریب کلی نخواهند شد و در بدترین سناریو ممکن آتش‌سوزی فقط امکان بهره‌برداری خود را از دست خواهند داد‌. انجام این مهم نیازمند همکاری و همراهی دستگاه‌های متعدد و در صدر آنها شهرداری تهران می‌باشد.
*عضو هيات‌ علمي دانشگاه شهيد بهشتي

لطفا نظر خود را درباره این مطلب بیان نمایید

draggablePen